olhayat

Giuseppe Ungaretti, elveda / Murat Özhan

Akdeniz’in -o kendine özgü sesiyle- lirik şairi Ungaretti, ruha işleyen şiirleriyle Türkçede.. Daha önce, İtalyan şiirinden Montale’nin bir şiirini yayımlarken Türkçe kaynakların bu konuda ne kadar kısıtlı olduğunu fark ettim. Elimde sadece Gül Işık’ın Montale’ye dair hazırladığı ve İstanbul Üniversitesi’nin bastığı bir doktora çalışması ile dergilerde yayımlanmış bir iki makale var. Ungaretti ile ilgili de aynı sıkıntı söz konusu. Dilimizde, derli toplu hazırlanmış bir tek Işıl Saatçıoğlu’nun yapıtı var sanırım.

Edebi yapıtlar içerisinde roman olsun, öykü olsun yahut bir deneme olsun bir başka dile, küçük birkaç hata ya da eksiklik ile hemencecik çevrilebilirken sadece şiir bir başka dile çevrilemez. Çünkü şiir; yaratıldığı dilin varlığıdır, eşsizdir, o dilin içinde doğanların alımlayabileceği anlam inceliklerini ve katmanlarını barındırır. Bu yüzden bir başka dile çevrilemez şiir. Kendi yaratıldığı dil içinde bile çevrilemez. Bir ses kaybı bile şiirden çok şey götürür ne yazık ki.

Her ne kadar, bir dilden bir başka dile şiir çevirisinin, o şiirin büyüsünü altüst edeceği belirtsem de dünya kültürlerini, onların dil olanaklarını nasıl kullandıklarını(!) tanımak ve bilmek de bir duyarlılık sorumluluğudur. Bu sorumluluk bilinciyle hareket edenlerden biri de Can Yücel’di. Oldukça yetkin şiir çevirileriyle dünya edebiyatından dilimize çok değerli eserler kazandırmıştır. Bu vesileyle Can Yücel’i bir kez daha sevgiyle anıyorum.

Ungaretti, Camon’un, Batık Liman’a dair sorusunu yanıtlarken Batık Liman kitabının bir askerin, ölümle burun buruna gelen bir adamın şiiri, acıyı bir gereklilik gibi yaşayan bir adamın şiiri olduğunu vurguladıktan sonra, kesinlikle kahramanlığı yücelten bir kitap şeklinde algılanmaması gerektiğini belirtir. Şöyle devam eder:

Her şey oradaydı, söylenecek sözcüğe yüklenmişti: “Söylenecek bir sözüm var, en az sayıda sözcükle, hatta olası en eksiksiz biçimde onu söyleyecek tek bir sözcükle nasıl söyleyebilirim onu?” Siz de bilirsiniz, sözcük ile söylemek istediğimiz şey (Bu kavram ve söz grubundaki vurgu ve italik, Murat Özhan tarafından..) arasında dev bir uzaklık vardır, en yakın göründüğünde bile. Aklımızda olan, söylemek istediğimiz şeyi tamı tamına karşılayamaz dil: Yaklaşık bir karşılamadır yakalayabildiği, kesinlikle. Olası en sağın karşılamayı, yok edilemez o uzaklığı olabildiğince kısaltmak istiyordum ben, diyelim. Bu yeni dille, korkunç ama belki de gerekli bu savaşı yaşayan herkesin, kahramanlıktan uzak, anonim acısını söylüyordu o küçümen kitap.

Giuseppe Ungaretti’nin F.Camon ile 1965’te yapılmış söyleşisinden.. (1)

Elveda (2)
Locvizza 2 Ekim 1916

Sevgili

Ettore Serra
şiir
dünyadır insanlık
kendi hayatımız
sözcükle çiçeklenen
duru hayreti
çıldırtıcı mayanın

Bulduğum zaman
bu sessizliğimde
bir sözcük
bir uçurum gibi
hayatıma kazılmıştır

Giuseppe Ungaretti

(1)Giuseppe Ungaretti, Profil, Hazırlayan: Işıl Saatçıoğlu, Yapı Kredi Yayınları, sf.97, 1.Baskı, İstanbul, Nisan 1993
(2)A.g.y.  sf.92

Bugün 0 kez okundu. Son okunma tarihi, 11 February 2012