olhayat

“Missing Dates” ve “Practical Criticism” Üzerine Öndeyiş / A.Murat Özhan

William Empson’un, “Missing Dates” (Kaçırılan Fırsatlar) adlı bu şiirini, Ludingirra dergisinde yayımlanan Cem Taylan’ın “Practical Criticism” başlıklı yazısından aldım.

Cem Taylan, şiir eleştirisinde “Practical Criticism” yöntemini önemli bir uygulama olarak gördüğünü belirttikten sonra, bu yöntemin kaynağını anlatır. “Missing Dates” şiiri üzerinden de bu yöntemi uygular.

C.B. Cox ve A.E. Dyson’ın bu yöntem çerçevesinde şiirin nasıl çözümlenmesi gerektiği konusundaki sordukları sorulara bakalım: “Nasıl bir şiirle karşı karşıyayız? Bu sorunun yanıtının öncelikle tarihsel altyapıya ve türle ilgili açıklamalara dayanması gerekir. Örnekse, on sekizinci yüzyıl şairlerinden Pope’un şiirini çözümleyecek kişinin hiciv ya da taşlama yöntemleri üzerine önbilgiye sahip olması elzemdir. Şairin yaşadığı dönemden ve şiirin yazılma koşullarından haberdar olmaması da düşünülemez.”

Tema ve tekniğin eşzamanlı incelenmesinin de önemine vurgu yapıldıktan sonra bu konuya dair sorular sıralanır: “Şiirin gramatik yapısı anlamı nasıl ifade etmiş? Dizelerin özel bir biçimde düzenlenişinin özel bir etkisi olmuş mu? Şair kafiye ile ritmi nasıl kullanmış? Elimizde geleneksel biçimler mi (sone ya da ortaçağdan kalma vilanel gibi) var? Şairin sesinde belli bir ton var mı? Düşünceler nasıl geliştiriliyor? Sözcüklerin kullanılışı ilk okumadan sonra bizde karmaşık bir izlenim uyandırabiliyor mu? En sonda, elde edilmiş bir başarı söz konusu mu? Şiirde zayıf olan bir yan var mı? Teknikteki bazı bozukluklar ya da kaymalar yüzünden şiirden alınan keyif azalıyor mu? Benzer şiirlerle karşılaştırırsak elimizdekinin başarı derecesi nedir?”

Modern İngiliz Şiirinin zor anlaşılır bir örneğidir bu şiir. Yitip giden yeteneğe yakılan bir ağıttır adeta. Vilanel (beş tercet [üçlü] ve sonda dörtlük) biçiminde yazılmış “Missing Dates”, Cevat Çapan hocanın çevirisiyle…

Kaçırılan Fırsatlar

Yavaş yavaş o zehir bütün kana yayılır.
Ne çaba, ne de başarısızlıktır insanı yoran.
Tortu kalır, tortu kalır ve insanı öldürür.

Ne açık görüşlü olman, ne de sindirimindir
Yaşamanın gereği sonuçları öğüten.
Yavaş yavaş o zehir bütün kana yayılır.

Kocamış bir köpeğin kanını akıttılar,
Gene de bir ay sürdü şehveti yeni kanın;
Tortu kalır, tortu kalır ve insanı öldürür.

O Çin mezarlarıyla moloz yığınlarıdır,
Toprağın kendi değil toprağı yozlaştıran.
Yavaş yavaş o zehir bütün kana yayılır.

İçinde ateş yoksa, deri büzülür kalır.
Tam ateş ölüm demek, yarım-ateş yanandan
Tortu kalır, tortu kalır ve insanı öldürür.

Kaçırılan fırsatlar, kaybolan şiirlerdir
Yüreğin atışını aksatan ve durduran.
Yavaş yavaş o zehir bütün kana yayılır.
Tortu kalır, tortu kalır ve insanı öldürür.

William Empson
Çeviri: Cevat Çapan

Ludingirra, s.40-41, Sayı:4, Kış 97

***

Missing Dates

slowly the poison the whole blood stream fills.
it is not the effort nor the failure tires.
the waste remains, the waste remains and kills.

it is not your system or clear sight that mills
down small to the consequence a life requires;
slowly the poison the whole blood stream fills.

they bled an old dog dry yet the exchange rills
of young dog blood gave but a month’s desires.
the waste remains, the waste remains and kills.

it is the chinese tombs and the slag hills
usurp the soil, and not the soil retires.
slowly the poison the whole blood stream fills.

not to have fire is to be a skin that shrills.
the complete fire is death. from partial fires
the waste remains, the waste remains and kills.

it is the poems you have lost, the ills
from missing dates, at which the heart expires.
slowly the poison the whole blood stream fills.
the waste remains, the waste remains and kills.

William Empson

Bugün 0 kez okundu. Son okunma tarihi, 19 May 2012