olhayat

Toplam okunma 1.735

ana sayfa > folklor > Anadolu Folkloruna Dair-4 (Ninniler)

Anadolu Folkloruna Dair-4 (Ninniler)

Cuma, 03 Eki 2008 yorum ekle Go to comments

Murat ÖZHAN

Bazı folklorik öğeler vardır ki ister istemez kadının ailedeki (Bebeği büyütme yükümlülüğü, annenin omuzları üzerindedir doğal olarak) ve toplumdaki konumlanışından ötürü yine kadının ağzından dile getirilmesini elzem kılar.

Ninniler, ağıtlar ve masallar bu neviden folklor ürünleridir. Salt bizde değil dünya kültürlerinde de masalların kuşaktan kuşağa aktarılmasında kadınların önemli bir rolü vardı.

Hatta “masal anası” adı verilen bu ezberi güçlü ve anlatma becerileri gelişmiş kadınlar, kendilerinden sonra bu geleneği gelecek kuşaklara aktaracak yetenekli kızları seçerek yetiştirirlerdi. Çünkü masalların çocuğu eğitmek gibi çok önemli bir işlevi vardı geçmiş dönemlerde. Orhan Veli’nin henüz serbest şiire geçmeden önce hece vezniyle yazdığı “Masal” adlı şiiri, bu anlatı türüne lirik bir açıdan bakmaz mı?

Çocuk ruhum kaygılardan azade,
Yüzlerde nur, ekinlerde bereket…
At üstünde mor kaküllü şehzade,
Unutmağa başladığım memleket…

Şakağımda annemin sıcak dizi,
Kulağımda falcı kadının sözü,
Göl başında padişahın üç kızı,
Alaylarla Kafdağına hareket…

Öte yandan kulaklarda çınlattığı hoş tınısı ile her bir çocuğun mışıl mışıl uyumasına vesile olan ninniler de analar tarafından icra edilen halk sanatı ürünlerindendir. Kim bilir kültürce, toplumca şiir ve müziğe bu kadar yatkın oluşumuzun altında, ta bebekken analarımızdan ezgi eşliğinde dinlediğimiz, kimi yerde anlamlı, kimi yerde anlamsız bu söz dizileri yatıyordur.

Folklor alanındaki çalışmalarıyla tanınan, bu işe gönül vermiş çok değerli bir bilim adamının, Sedat Veyis Örnek’in imzasıyla 1979’da Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları’ndan çıkan ama onlarca kişinin emeği bulunan (200’e yakın derleyicinin büyük çoğunluğunu Kız Teknik Yüksek Öğretmen Okulu öğrencileri oluşturmaktadır.) “Geleneksel Kültürümüzde Çocuk” adlı kitapta, çocuk ve anneyle ilgili zengin bir gereç sunulmaktadır. Yurdumuzun 230 değişik yöresinde yaşayan 575 kaynak kişiden bilimsel teknikler kullanılarak derlenmiş bu gereçten salt ninni örnekleri vermekle yetiniyorum şu an. İlerleyen zaman içinde bu kitaptan şüphesiz ki ninni dışındaki başka folklor derlemelerine de yer vereceğim.

Not: Web’i şöyle bir yokladım fakat “Geleneksel Kültürümüzde Çocuk” adlı kitabın sanırım yeni bir baskısı yapılmamış. Milli Kütüphane’ye gidemeyip bu gereci bilimsel çalışmalarında kullanacak olanlar, benimle (Blogdaki “İletişim” bölümünden) irtibata geçerlerse, kendilerine elimden geldiği kadarıyla yardımcı olmaya çalışırım.

1.
Adı sarı, kendi sarı
Her çiçekten alır arı
Benim yavrum oğul balı
Oğulsuzlar neyler malı
Ninni yavrum ninni.
(Yarma/Konya)

2.
Babasının adı şişman
Anası getirdiğine pişman
Cümle alem yavruma düşman
Düşmanların gözü kör olsun ninni.
(Bilecik)

3.
Ben bebenin anasıyım
Ocaklarda yanasıyım
Bir mevladan bulasıyım
Ninni yavrum ninni.
(Balıkesir)

4.
Çamdan beşik oydurayım ninni
İçine gül koydurayım ninni
Bey babana göndereyim ninni
Hu hu hu benim yavrum ninni.
(Büğüdüz Köyü/Ankara)

5.
Çistan çiş ettim seni
Göyneksiz kodun beni
Şimdi baban gelirse
Bir seni sever,bir beni.
(Gaziantep)

6.
Dağlara vardım dağlar susuz
Doğdu tavşanlar uykusuz
Çadırlar kurdum kıyısız
Benim yavrum pek uykusuz
Neni yavrum nenni.
(İskilip/Çorum)

7.
Dandini dandini dan ister
Babasından don ister
Değme keten de olmaz
İpekten olsun ister.
(Karakaya Beldesi/Erbaa/Tokat)

8.
Hey kargalar kargalar
Ceviz dalın ırgalar
Ceviz dalı kırılmış
Nereye tünesin kargalar
Nenni de yavrum nenni
(Afyon)

9.
Hoppala yavrum hoppala
Koşar gider bakkala
Bakkal yolu taşlıdır
Yavrum hilal kaşlıdır.
(Merzifon/Amasya)

10.
Huu huu dervişler
Devrilmişler ölmüşler
Kırk somun ekmek yemişler
Daha var mı demişler?
(Yaygın)

11.
Küp sırçası saray olmaz
Beklerim koç dayın gelmez
Benim derdim kimse almaz
Ninni yavrum ninni.
(Yarma Beldesi/Konya)

12.
Ninni desem dağlar uyur
Dağlarda laleler uyur
Benim yavrum şimdi uyur
Ninni yavrum ninni.
(Nazilli/Aydın)

13.
Şu dağlarda merdin mi var
Ceran ağlar kurdun mu var
Senin de ah benim gibi
Güzel yavrum derdin mi var
Ninni yavrum ninni.
(Yarma Beldesi/Konya)

14.
Sırma urgan büktüreyim
Gümüş beşik döktüreyim
İçine oğlumu yatırayım
Sefa ile büyüteyim
Ninni oğlum ninni.
(Sarnıç Köyü/Dursunbey/Balıkesir)

Bugün 2 kez okundu. Son okunma tarihi, 11 February 2012

Categories: folklor Tags: çocuk, folklor, masal şiiri, ninni, orhan veli kanık, sedat veyis örnek

yorumlar (5) geribağlantılar (0) yorum ekle geri bağlantı

nehiro

Cuma, 03 Eki 2008 zamanında 16:35 | #1

yanıtla | alıntı

sevgili beyrek…
ninniler, ağıtlar ve masallar hepimizin bilinçaltına kazınmış anılarımızın en güzel köşelerinde yer alan ezgilerdir…haklısın

geneldede kadınlarımızın ağzından dinlenmiş ve dile getirilmiştir…
Kültür miraslarının birçoğunda olduğu gibi kadının rolü çok büyüktür.

Benim ayrıca en çok ilgimi çeken bir başka kültür mirası da dokunan kilimlerdeki hikayelerdir…
Ne yazık ki onlar da gittikçe yok olmakta…
Bir ara onlar üzerinde bir araştırma yapmış ve öyle güzel hikayeler ve öyküler bulmuştum ki…
resimlerimde kullanmıştım bir çok desenini…
Anadolu kadınının yazgısını, kaderini anlatan bu hikayeler derdini anlatamayan o ince ruhlu bayan kalbinden… ellerine…. oradanda dokunan kilimlerde ölümsüzlüğe erişmiştir…

senin yazınla birlikte bebekliğime dönüp kulaklarımdan hiç gitmeyen tınısı ile bir ninni de benden…

dedandini dandini dastana
danalar girmiş bostana
kov bostancı danayı
yemesin lahanayı

dandini dandini danalı bebek
elleri kolları kınalı bebek
uykusu gelmiş uyuyan bebek
annesine sarılan bebek

teşekkürler ve sevgiler…
beyrek

Cumartesi, 04 Eki 2008 zamanında 09:16 | #2

yanıtla | alıntı

Sevgili nehiro,

Kilimlerle ilgili yaptığın araştırmayı,hala saklıyor isen ve şayet bir sakıncası yoksa bizlerle paylaşmak ister misin?Açıkçası merak ettim..
Böyle şeyler duyunca çok seviniyorum.Çünkü bu yönlü araştırmalar yapıp halkımızın kültür mirasını gün yüzüne çıkaran insan sayısı yok denecek kadar az.
Bu türden kültür mirası ifşa edilmedikçe halkımızın duygu ve düşüncesini tam olarak anlamak mümkün değil.

Katkın için teşekkür ederken sevgilerimi sunuyorum sana…
nehiro

Cumartesi, 04 Eki 2008 zamanında 11:44 | #3

yanıtla | alıntı

tabii ki neden olmasın…
Zaman olarak oldukça geçmiş ti üzerinden ama önümüzdeki günlerde bularak hep birlikte yeniden o güzel desenlerde ve hikayelerde buluşmaktan büyük zevk alırım…
Sizler istedikten sonra…sevgili beyrek
Anadolu insanının ve kadının o ince zevki ve birikimi her zaman biz sanatçılara ilham olmuştur…
sevgi ve paylaşım bizlerle olsun
beyrek

Cumartesi, 04 Eki 2008 zamanında 12:03 | #4

yanıtla | alıntı

Çok teşekkür ediyorum sevgili nehiro,

Sağlıcakla kalasın..
ayşe

Çarşamba, 07 Nis 2010 zamanında 13:51 | #5

yanıtla | alıntı

selam anneler ben oğlumu ninnisiz yatıramıyorum.uyumuyo oğlan bende herkezin bildiği ninniyi söylüyorum bebe cidden uyuyo ama ninniyi söylemeyi kestiğim zaman oğlan uyanıyo.daha değişik ninniler varsa yazın.çok makbule geçer.