Anadolu Folkloruna Dair-8 (Maniler-2) / Murat ÖZHAN
Anadolu Folkloruna Dair-8 (Maniler-2) / Murat ÖZHAN
Ay doğar aydın aydın
Beni akşam bulaydın
A benim ala gözlüm
Bizim için yol aydın
“Anadolu Folkloruna Dair” adlı yazı dizisine maniler ile devam ediyorum.
Mani sözcüğünün etimolojisi üzerine araştırma yapanların bir kısmı “mani” isminin Türkçe olduğunu ileri sürerlerken, bir bölüğü de bu kavramın Arapça ma’nâ (anlam) sözcüğünden geldiğini belirtmektedirler.
Tek dörtlükten oluşan bir şiir türüdür mani. Konusu genellikle sevgili olmakla beraber sıkıntı ve sevinçler, ilençler, darılmalar da manilerde dile getirilir.
Kökeni nereden gelirse gelsin, mani deyince hemen herkesin aklında iyi kötü bir çağrışım yapar bu kavram. Çünkü maninin girmediği yer yoktur. Kına gecelerinden düğünlere, Karagöz temsillerinden Hıdrellez şenliklerine, âşık atışmalarından bayramlara kadar neredeyse hemen her yerde arz-ı endam eder maniler.
Hatırlarım; ilkokul yıllarımızda arkadaşlar arasında anı defterlerimizi birbirimize yazdırırken araya mutlaka bir mani de sıkıştırırdık.Yine hiç unutmam; küçükken aldığımız çikletlerin kağıtlarında mutlaka bir mani çıkar ve çocuk aklımızla o mani içeriğinin kendimize uyup uymadığını düşünürdük.
Dizinin bu bölümünde kaynak kişilerden Tokat yöresine ait kendi derlediğim birkaç mani ile Sami Akalın’ın “Türk Manileri” (1) adlı kitabından seçtiğim kimi manilere yer vereceğim.
Derlemelerim
| Tokat’ta dut ağacı Çift gezer iki bacı Büyüğü neyse ne de Küçüğü can alıcı | Tokat bir dağ içinde Gülü bardağ içinde Tokat’tan yar severim Yüreği yağ içinde |
| Sallan kavağım sallan Dibinde pullu yorgan Tokat’tan yar alırsan Çifte keserim kurban | Sular aktı kamışa / Su neylesin yanmışa Mevlam sabırlar versin Yârimden ayrılmışam |
Türk Manileri adlı kitaptan
| Yüreciğim yaradır İçtiğim sigaradır / A kız senin kaşların Kömürden de karadır | Karpuz kestim nar gibi Kızın gönlü var gibi Açtım baktım yorganı Taze yağmış kar gibi |
| Uzun yollar uzasın Koyunlar kuzulasın Acele etme yârim Altınlar ucuzlasın | A benim al çiçeğim Nasıl senden geçeyim Ahdettim yemin ettim Yoluna öleceğim |
| İllerin ayan-bayan Yollandım köye yayan Acele etme yârim Bizim için var meydan | Ay doğar durmak için Gün doğar durmak için Analar kız doğurmuş Yiğitler sarmak için |
| Tepside Argun idim Gelmedim yorgun idim / Aceplenmen a dostlar / Ben ona vurgun idim | Erzurum ildir bunun Meyvesi baldır bunun Anası yok ağlaya / Bacısı lâldir bunun |
| Yol üzeri gidersin Kötü söz n’idersin Açılmadık gülleri / Kim(e)emanet edersin | Dümbeleği çala çala Yoruldu parmaklarım Âşık Garip’e döndü Yâre yalvarmaklarım |
—
(1)Sami Akalın: Türk Manileri, Birinci Basılış, Milli Eğitim Yayınevi, İstanbul 1972
Bugün 2 kez okundu. Son okunma tarihi, 11 February 2012
Son Yorumlar