olhayat

Yalnızlık, insan duygusunun en derindeki gerçeğidir. Yalnız olduğunu bilen ve bir başkasını arayan tek varlık insandır. Doğası gereği insan, kendi varlığını bir başkasında gerçekleştirme özlemi içinde ve doğaya “Hayır” diyerek yaşar – kendi kendini yaratan insanın bir “doğası”ndan söz etmemiz doğruysa eğer. İnsan özlemdir, kavuşmak için bir aranıştır. Bu yüzden, kendi varlığını tanır tanımaz kişi, bir eş ya da arkadaştan yoksun olduğunu anlar, yalnızlığının bilincine varır.

Octavio Paz (Yalnızlık Dolambacı kitabında, “Yalnızlığın Diyalektiği” yazısından…)

Kimsenin kimseye eyvallahı yok, hemen herkes kendi yağında kavrulmayı, yaşananlar karşısında seçenek kalmamışçasına kabullenmiş görünüyor.

Yaşadığımız yüzyılın çirkeflikleri, bir irin halinde hiç durmaksızın akıyor yanı başımızda. Çevremizde olup bitenler karşısında kafalarımızı deve kuşu misali toprağa gömer olduk. Yaşanan insan dışılıklar karşısında kılımız teprenmiyor. Büyük bir garabet içinde debelenip duruyor, yalnızlıklarımızın esiri olmuşçasına, yaşamlarımızı kuytulukların terkisinde sürdürüyoruz adeta. Ne yana baksak, karşıdan yansıyan kendi suretimiz olmaya sakın! Ah keşke kendimize bakabilmesini de becerebilsek ya.. Kim bilir hiç vakit kaybetmeden ve her türlü böbürlenmelerimizden sıyrılarak benliğimize yönelteceğimiz bir iç bakış, önce kendimizi, sonra kendi dışımızdakileri daha iyi tanımamıza ve değerlendirmemize olanak tanır. Ne acıdır ki, ne ekerseniz onu biçersiniz. Bu, şaşmaz bir gerçekliktir. İstisnası yoktur, arası, grisi, şusu busu yoktur bunun. Yani mecazi anlamda söylemek icap ederse, ya biçilen nesnesinizdir yahut biçen özne yani insan. Bu hengâme içinde kısacık yaşamlarımızı dar ediyoruz birbirimize ve kendi kendimize. “Yeryüzünü aşkın yüzüne ” çevirmek elimizde iken ufak tefek kırılganlıklar, sevgiden yüz çevirmeler, bencillikler, yalnızlıklar yüzünden koca bir direngen ruhu mahvediyoruz. Tıpkı, “Can Şenliği” indeki Hüseyin Ağa gibi…

Orta Anadolu insanının yaşama mücadelesini, kendisine özgü deyiş ve gözlem gücüyle anlatan bir yazardı Abbas Sayar. Onun “Yılkı Atı” romanını okuyunca çok etkilenmiştim. Yoksulluktan ötürü atlarına bakamayan insanlara mı, kışın doğayla baş başa bırakılan yılkılıklara mı üzülesiniz.. Her bakımdan insanı çepeçevre hüzünle saran bir yapıyla örmüş yazar eserini.

Abbas Sayar’ın “Yılkı Atı”, “Çelo” ve “Yorganımı Sıkı Sar” adlı yapıtlarından sonra, iyi ki okumuşum dediğim ve büyük zevk aldığım romanıdır “Can Şenliği”. Bu yapıt, 1975 Madaralı Roman Ödülü’ne de layık görülür. Yazarın mütevazı kişiliğinin bilhassa “Can Şenliği”ndeki Hüseyin Ağa karakterine yansıdığını düşünüyorum. Nedense bende böyle bir izlenim bıraktı.

“Can Şenliği”, YILKILIK Hüseyin Ağa’nın iç burkan, sizi hiç istemeden de olsa yutkunduran acıklı hikâyesidir. Karısı ölen, evlatları tarafından bir başına bırakılan, yıllardır kıyıda köşede sersefil yaşamak zorunda kalan Hüseyin Ağa, sonunda Nail Bey’in bağında bir iki ay süreyle de olsa bekçi olarak çalışacaktır. Bu işten alacağı 120 liranın 15-20’sini ancak harcayabileceğini, kalanını ise, çalışmadan geçireceği gelen kış aylarına saklamayı planlar.

Hüseyin Ağa, yalnızlığın, bir başına kalmışlığın verdiği sıkıntıdan dolayı bağ sahibine bir merkep almasını söyler. Bir insan sesine, sevgisine, sıcaklığına hasrettir o. Bunları bulamadığından, alınan merkep, ona can şenliğidir artık. Ona öylesine bağlanmıştır ki neredeyse bir insandan daha yakındır can şenliği olan merkebi.

Bağdaki birkaç aylık bekçilik işinden sonra, bir hamamcının yanında, gece kalkıp külhanı soğutmamak için külhana birkaç kürek kömür atmak üzere işe başlar. Başlamasına başlar ya, külhana kömür atmak için ilk gece kalkamaz, bu yüzden kendini suçlar. Bu bölüme dair Hüseyin Ağa’nın sözlerini, yazarın romanda kullandığı dili de örneklemek amacıyla alıntılıyorum:

-Ben bundan sonra, dedi, anlaşılan her bir şeyi boklarım. Herifçioğlunun bağını gobellere yem ettik. Nerede ise gelişimizin daha ilk gününde külhanın da ardını aldırıyorduk. Bu aklınan tuttuk bir de evlenme haltı karıştırdık. “Geliin” demiş adamın biri gelinine. “Geliin halına göre salın.” Benim de heç mi heç halımı bildiğim yok… Uğrun uğrun salınıp duruyorum. “Şaşkın ördek gıçtan dalar” derler ya… O, tam benim halım…

Çömeldi hamamcının karşısına… Hamamcı durgundu. Hüseyin Ağa’nın yüzünde isyan çizgileri belirdi. Bağırır gibi sözüne yol verdi:

-Başka ne bok yiyeyim? Bir tutacak dalım, bir uçacak kanadım mı var? Sen de olmasan tüm ortalardayım. Allahın yazgısı bir benim için mi kara? Benim gibi biçareler için mi? “Yazın bu ise, al şu canı” derim almaz. Bizi sefalet köçeği gösterip de “emrine şükür” için başkalarına nispet mi sağlamaya çalışır? Dinim de yırtıldı gayrik, imanım da… Cehennem mi nur alâ nur… Alsın emanetini! İlk posta ile havale etsin oraya! Yanımda bir kuru soluğa hasret kaldım. Din için, devlet için kırk yerimizden kurşun yedik. Hani nerde şimdi o din? Hani nerde o devlet? Dini devleti bir yana, kuru bir “merhaba”yı esirgiyor elin uşağı… Belimden düşen eşşek dölleri dünyada mıyım, değil miyim? Farkında bile değiller. Kalkıp, kendimi tavana asacak halim yok… Sonuna kadar cebelleşeceğim. Kiminle mi? Onu da gün gösterir.*

Gel zaman git zaman, yalnızlıktan iyice bunalan Hüseyin Ağa, evlenir. Bu evlilik de aslında bir çıkar ilişkisine dayanmaktadır. Karısı, Hüseyin Ağa’yla parası için evlenir. Evlilikleri boyunca geçen zamanda, karısı, sürekli olarak Hüseyin Ağa’nın ona vaat ettiği birkaç bin liradan söz açar. Karısının da baskısıyla, gerçekte bankada var olmayan parayı almak için şehre iner. Artık tutunacak bir dalı kalmadığına inanan ve çıkarlar karmaşasında bitap düşen kahramanımız, şehirden bir bidon gaz alarak oğlunun evine gider. Oğlu ve aile efradı yatarken, yan taraftaki boş duran evi yakar ve kendini de yanan evin içine atar. İlkbahara doğru bir nisan sabahı yıkıntıları kaldıran işçiler, Hüseyin Ağa’nın, kışın soğuğunda enkazın altında neredeyse hiç bozulmamış cesediyle karşılaşırlar. Oğlu Salih, yangının nasıl çıktığını öğrenir. Roman, oğlun şimdiye dek yaptıklarından pişmanlık duyduğunu belirten sözleri ile biter. Ama pişmanlık nafiledir; zira bir can, yitip gitmiştir.

Okuyanın yüreğinde buruk bir hüzün hissi bırakan “Can Şenliği”, yalnızlığa Hüseyin Ağa üzerinden göndermelerde bulunurken insan ilişkilerinin sevgi bağlamında değil de çıkarlar sarmalında nasıl gidip geldiğini gözler önüne seren önemli bir yapıt olmayı hem de fazlasıyla hak ediyor.

*Abbas Sayar, Can Şenliği, s.108-109, Ötüken Yayınları, İstanbul 2002

Bugün 0 kez okundu. Son okunma tarihi, 11 February 2012