olhayat

Sel Suları, Olumlu Tepkileri Önüne Katıp Götürdü / Murat ÖZHAN

Filozof, “Dil, düşüncenin evidir.” derken belli bir gerçekliğe işaret eder. Düşüncenin dışa vurulmasında dilin yadsınamaz payına dikkat çekilmektedir aslında burada. Dilimiz, varlığımızın yegâne (Belki paradoksal gibi gözükecek ama) kanıtı, iletişimin olmazsa olmazı. Kendimizi, çevremizi kısacası nesnel gerçekliği dil yoluyla anlatırız hep. Meramımızı, istek, düşünce ve duygularımızı her daim dile başvurarak aktarırız. Bu dile getirişte ise, zaman zaman hatalar yapmamız kaçınılmaz hale gelir. Ama dili kullanırken bilinçli davranmak bu hata payını en aza indirebilir.

Bir dil becerisi; okuma, dinleme, konuşma ve yazma şeklinde dört davranıştan oluşur. Okuma ve dinleme, dil becerisinin anlama yönünü temsil ederken konuşma ve yazma anlatım boyutunu verir bize. Bu davranışlardan en zoru ise “yazma” etkinliğidir. Çünkü yazma, zihindeki duygu ve düşüncelerin belli bir sıra, bir plan dâhilinde düzgünce, hem de açıklık ilkeleri çerçevesinde (Şüphesiz ki, sanatsal üretim sürecini bunun dışında tutuyorum.) kâğıda aktarılmasını gerektirir. Açıklık derken yazıda ifade edilenlerin yanlış anlamaya, başka anlamaya meydan vermeyecek yetkinlikte olmasını kastediyorum. En azından yazıda, cümlelerimizi kurarken özne-yüklem ilişkine dikkat edip kullandığımız kavramların düşüncelerimizi yahut anlatmak istediklerimizi tam olarak karşılayıp karşılamadığına bakmak, bu özeni asgari ölçüde göstermek daha az hata yapmamıza yol açacaktır.

Gündelik dilin kullanımına dair herhangi bir eleştiri yazısı yazmayacağım yönünde bir karar almıştım. Ama şu son birkaç gündür TV kanallarının ana haber bültenlerinde gezinip dururken kavramların hoyratça kullanılışına ister istemez tanık oldum. Bu açıdan, yukarıda yazdıklarım bağlamında yanlış kullanılan bir iki ifadeye dikkat çekmek gerekiyor. Çünkü televizyonların bu yöndeki iflah olmaz, bu bezdirici, bu vurdumduymaz yayınları insanı çileden çıkarır bir hale getiriyor.

Bilhassa ana haber bültenlerinde oldukça sık dillendirilen “sel suları” tamlaması yanlış olarak kullanılıyor. Gerek spiker, gerekse görüntü eşliğinde konuşan iç ses, “Sel suları, önüne ne kattıysa götürdü.” şeklinde benzer cümlelerle haberi veriyorlar. Burada “sel” zaten taşmış, taşkın su demektir. Ayrıca tekrar “su” sözcüğünü kullanmak gereksiz. Şüphesiz ki spiker ve iç ses, önlerine daha önceden hazırlanıp verilen metni okuyorlar. Esasında, bu haber metnini (text) düzenleyenlerin daha dikkatli olmaları su götürmez.

Öte yandan “olumlu tepkiler” tamlaması da anlamca yan yana gelemeyecek iki kavramın bir bağlamda bağdaştırılmasından ötürü yanlış kullanıma bir başka örnektir. “Bu konuda çok olumlu tepkiler aldım.” deniyor. “Tepki”, olumsuz bir durum yahut olay karşısında takınılan tavır, gösterilen davranıştır. Bu yüzden “olumlu tepki” demek, abesle iştigal etmektir.

Bir de halk arasında bilhassa hem öğrenci hem de öğretmenlerce kullanılan bir sözcüğe dikkat çekmek istiyorum: “Direkmen(direkman)”.
“Bana direkmen söyledi.” örneğinden hareketle iki düzeltme gerekli: 1) “Direkmen” in aslı “direkt”tir. Yani kale direği değil görüldüğü gibi. 2) “Direkmen” in yerine güzelim “doğrudan” zarfı varken niçin onu kullanmayız ki?

Son günlerde gerek ekonomi haberlerini, gerekse haber bültenlerini sunanların dillerine pelesenk ettikleri çift ‘k’ li “rakkam” sözcüğü ise bu haliyle kulağımı epeyce tırmalıyor. Eski köye yeni adet getirenler, böyle söylediklerinde kendilerine daha bir entel hava mı kattıklarını sanıyorlar acaba? Yoksa gülünç bir duruma düştüklerinin farkında değiller mi?

Kıssadan hisse:
Dile duyarlılık, öncelikle insanın kendine saygısıyla at başı gider. Özsaygısı olmayanın dile saygı duyup özen göstermesini beklemek, havanda su dövmekten öteye gitmez ne yazık ki !

Bugün 0 kez okundu. Son okunma tarihi, 31 July 2010